Zitten er schadelijke stoffen uit oude elektronica in je keukenspatel? Dit zegt onderzoek

Een zwarte plastic spatel is goedkoop, beschadigt de antiaanbaklaag van je pan niet en gaat vaak jarenlang mee. Toch kwam dit doodgewone keukenhulpje in 2024 wereldwijd in het nieuws door een opvallend onderzoek.

Wetenschappers van de Amerikaanse organisatie Toxic-Free Future en de Vrije Universiteit Amsterdam ontdekten vlamvertragers in zwarte plastic producten, waaronder spatels en ander keukengerei. Ze vermoedden dat deze stoffen afkomstig waren uit gerecyclede elektronische apparaten.

Maar hoe gevaarlijk zijn die stoffen eigenlijk? En kun je die zwarte spatel in je keukenla nog gewoon gebruiken?

Wat onderzoekers aantroffen in zwart plastic keukengerei

Voor een onderzoek dat in 2024 verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Chemosphere werden 203 zwarte plastic producten uit Amerikaanse winkels onderzocht. Daaronder waren 109 stuks keukengerei.

In 20 producten vonden de onderzoekers meer dan 50 milligram broom per kilo plastic. Negen daarvan waren keukenhulpen. Bij nader onderzoek werden in verschillende producten vlamvertragers aangetroffen. Dit zijn stoffen die bijvoorbeeld aan elektronische apparaten worden toegevoegd om te voorkomen dat ze snel vlam vatten.

Een van die stoffen was decaBDE, ook bekend als BDE-209. Deze vlamvertrager breekt in het milieu nauwelijks af en kan schadelijk zijn voor de gezondheid.

De onderzoekers vermoeden dat plastic uit afgedankte elektronische apparaten bij het recyclen terecht is gekomen in de grondstoffen voor nieuwe huishoudelijke producten.

Dat betekent overigens niet dat al het zwarte plastic keukengerei deze stoffen bevat.

Door een rekenfout bleken de risico's veel kleiner

Volgens de oorspronkelijke berekeningen zou iemand via vervuild keukengerei dagelijks ongeveer 34.700 nanogram BDE-209 kunnen binnenkrijgen.

De onderzoekers vergeleken die hoeveelheid met een referentiewaarde van 42.000 nanogram per dag. Later bleek dat ze een flinke rekenfout hadden gemaakt. Voor het lichaamsgewicht waarmee ze rekenden, lag die waarde namelijk op 420.000 nanogram.

In december 2024 werd het onderzoek daarom gecorrigeerd.

Maar daar bleef het niet bij. In juli 2025 volgde een tweede correctie. De geschatte dagelijkse hoeveelheid BDE-209 die iemand zou kunnen binnenkrijgen, werd toen verlaagd van 34.700 naar 7.900 nanogram. Dat is ongeveer 2 procent van de referentiewaarde waarmee de onderzoekers rekenden.

Volgens de onderzoekers verandert dit niets aan hun belangrijkste ontdekking: sommige zwarte plastic producten bevatten inderdaad vlamvertragers.

De oorspronkelijke waarschuwingen over de gezondheidsrisico's bleken door de rekenfouten echter veel alarmerender dan de cijfers rechtvaardigden. Hoe groot het risico bij normaal gebruik werkelijk is, blijft onduidelijk.

Duitse onderzoekers testten 26 zwarte spatels

Voor Europese consumenten is er ook geruststellend nieuws.

De Duitse consumentenorganisatie Stiftung Warentest liet in januari 2025 in totaal 26 zwarte plastic spatels onderzoeken die in Duitsland te koop waren.

In geen van deze spatels werden de onderzochte vlamvertragers aangetroffen.

Toch betekent dat niet dat vervuiling in Europa helemaal niet voorkomt. Een Belgische consumentenorganisatie onderzocht 17 stuks keukengerei en vond in één soeplepel de stof decaBDE. Het ging om 9,4 milligram per kilo plastic.

Volgens de Belgische organisatie voldeden alle onderzochte producten aan de geldende Europese regels.

De Amerikaanse onderzoeksresultaten zijn dus niet zomaar van toepassing op het zwarte keukengerei dat in Europese winkels ligt.

Wat zeggen de Europese regels over deze stoffen?

Binnen de Europese Unie gelden strenge beperkingen voor decaBDE. De stof valt onder de regels voor schadelijke stoffen die nauwelijks afbreken en daardoor lang in het milieu aanwezig blijven.

Voor sommige producten die van gerecycled materiaal worden gemaakt, bestaan uitzonderingen. Die gelden echter niet voor materialen die met voedsel in aanraking komen.

Ook in het Verenigd Koninkrijk gelden beperkingen voor decaBDE. Plastic uit oude elektronische apparaten mag daar niet zomaar worden verwerkt tot keukengerei als het schadelijke hoeveelheden van deze stof bevat.

Door deze regels is de kans kleiner dat vervuilde producten in de winkel terechtkomen. Toch bieden ze geen volledige garantie dat ieder product vrij is van ongewenste stoffen.

Deze gewoonte tijdens het koken kun je beter afleren

Het probleem zit niet zozeer in de zwarte kleur van een spatel, maar in de stoffen die mogelijk in het plastic zitten.

Voor hun berekeningen gebruikten de onderzoekers eerdere experimenten waarbij werd gekeken hoeveel BDE-209 vanuit plastic keukengerei in hete bakolie terecht kan komen.

Vooral langdurig contact met heet vet is daarom iets om rekening mee te houden.

Laat jij tijdens het koken weleens een plastic spatel in de hete pan liggen? Dan kun je daar beter mee stoppen. Leg de spatel tussendoor op een bordje of een lepelhouder.

Moet je jouw zwarte plastic spatel weggooien?

Op basis van de huidige onderzoeksresultaten is er geen reden om meteen al je zwarte plastic keukenhulpen weg te gooien.

Wel kun je een paar eenvoudige voorzorgsmaatregelen nemen:

  • Controleer je keukengerei. Gebruik alleen spatels en lepels die geschikt zijn voor contact met voedsel. Houd je daarbij aan de maximale temperatuur die de fabrikant aangeeft.
  • Let op waar je keukengerei vandaan komt. Wees extra voorzichtig met oude keukenhulpen waarvan je niet weet waar ze zijn gekocht of van welk materiaal ze zijn gemaakt.
  • Laat plastic niet te lang in een hete pan liggen. Voorkom dat spatels en lepels langdurig in hete olie liggen of tegen de hete bodem van een pan rusten.
  • Vervang beschadigd keukengerei. Is een spatel gesmolten, gebarsten of sterk versleten? Dan kun je hem beter wegdoen.
  • Kies eventueel voor ander materiaal. Houten spatels, roestvrijstalen keukenhulpen en hittebestendige siliconen spatels zijn goede alternatieven. Let bij siliconen wel op de maximale gebruikstemperatuur.

Het onderzoek maakte duidelijk dat sommige zwarte plastic producten daadwerkelijk vlamvertragers bevatten. Maar door twee fouten in de berekeningen werden de mogelijke risico's aanvankelijk veel groter voorgesteld dan uit de gecorrigeerde cijfers blijkt.

Je hoeft dus niet meteen al je zwarte spatels weg te gooien. Zorg er vooral voor dat je ze op de juiste manier gebruikt en niet onnodig lang in een hete pan laat liggen.

Adobe Stock