Deze simpele thuistest kan helpen darmkanker vroegtijdig op te sporen

Er valt een paarse envelop op de deurmat. Binnenin zit een test waar de meeste mensen liever niet over nadenken. De envelop verdwijnt in een la, blijft wekenlang op de keukentafel liggen of belandt meteen bij het oud papier. Toch kan de test helpen om darmkanker vroegtijdig op te sporen, zelfs als je nog helemaal geen klachten hebt.

In Nederland blijven zoveel van deze enveloppen liggen dat op 3 november 2026 voor het eerst de Dag van de Paarse Envelop werd gehouden. Volgens Rijnmond doet in de grote steden meer dan de helft van de mensen niet mee als ze voor het eerst een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek naar darmkanker krijgen.

Ook in andere landen laten veel mensen de test liggen. In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten komen miljoenen mensen in aanmerking voor een onderzoek naar darmkanker. Maar hoe werkt zo'n thuistest eigenlijk? En waarom is het verstandig om mee te doen?

Wat houdt de thuistest voor darmkanker in?

De test heet officieel een FIT-test. Hiermee wordt een klein beetje ontlasting onderzocht op bloedsporen die je met het blote oog niet kunt zien.

Bloed in de ontlasting kan verschillende oorzaken hebben. Soms komt het door poliepen, kleine gezwellen aan de binnenkant van de darm. Het kan ook een teken zijn van darmkanker. Maar bloed in de ontlasting betekent zeker niet automatisch dat je kanker hebt.

Het bevolkingsonderzoek is bedoeld om darmkanker of mogelijke voorlopers daarvan zo vroeg mogelijk op te sporen, liefst nog voordat je ergens last van krijgt.

In Nederland krijgen mensen van 55 tot en met 75 jaar iedere twee jaar een uitnodiging. Eerst ontvang je een brief waarin het onderzoek wordt aangekondigd. Ongeveer drie weken later volgt de paarse envelop met de gratis thuistest.

Sinds dit jaar zit er ook een nieuw, biologisch afbreekbaar opvangpapiertje bij. Daarmee kun je de ontlasting gemakkelijker opvangen, zonder dat je vies hoeft te worden.

Wie krijgt een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek?

De leeftijd waarop je in aanmerking komt voor darmkankeronderzoek verschilt per land. Ook wordt niet overal even vaak getest.

Nederland: Mensen van 55 tot en met 75 jaar krijgen in principe iedere twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Deelname is gratis en vrijwillig.

België: In Vlaanderen krijgen mensen van 50 tot en met 74 jaar iedere twee jaar een gratis stoelgangtest toegestuurd.

Verenigd Koninkrijk: De NHS biedt in Engeland iedere twee jaar een gratis thuistest aan mensen van 50 tot en met 74 jaar aan. Ben je 75 jaar of ouder? Dan kun je zelf een test aanvragen via 0800 707 6060. In andere delen van het Verenigd Koninkrijk kunnen de leeftijdsgrenzen verschillen.

Verenigde Staten: De CDC adviseert de meeste volwassenen van 45 tot en met 75 jaar om zich regelmatig op darmkanker te laten onderzoeken. Dat kan bijvoorbeeld met een jaarlijkse FIT-test of een kijkonderzoek van de darm, meestal eens per tien jaar als je geen verhoogd risico hebt. Overleg met je arts welke vorm van onderzoek voor jou het meest geschikt is.

Zo doe je de thuistest voor darmkanker

De precieze instructies kunnen per land en per test verschillen, maar meestal werkt het ongeveer hetzelfde.

1. Vang wat ontlasting op. Gebruik hiervoor het meegeleverde opvangpapiertje of een schoon bakje. Zorg dat de ontlasting niet in aanraking komt met het water in de wc.
2. Open het buisje. Draai de dop los. Aan de dop zit een klein staafje waarmee je wat ontlasting kunt afnemen.
3. Neem een beetje ontlasting af. Strijk met het geribbelde uiteinde van het staafje langs de ontlasting, zoals in de gebruiksaanwijzing staat. Je hebt maar een heel klein beetje nodig.
4. Doe het staafje terug in het buisje. Sluit het buisje goed af door de dop stevig vast te draaien of vast te klikken.
5. Stuur de test terug. Doe het buisje in de meegeleverde verpakking en verstuur het volgens de instructies.

Voor de Nederlandse thuistest adviseert het RIVM om de test op zondag, maandag, dinsdag of woensdag te doen en dezelfde dag op de post te doen. Bewaar de test voordat je hem gebruikt bij een temperatuur tussen de 2 en 30 graden Celsius.

Deze regels gelden niet automatisch voor thuistesten uit andere landen. Lees daarom altijd eerst de gebruiksaanwijzing die bij jouw test zit.

Wat als je de paarse envelop al hebt weggegooid?

Heb je de envelop weggegooid of kun je hem nergens meer vinden? Geen zorgen, je hoeft niet te wachten tot je over twee jaar opnieuw een uitnodiging krijgt.

In Nederland kun je via Mijn Bevolkingsonderzoek een nieuwe uitnodiging of test aanvragen. Je kunt ook contact opnemen met de klantenservice van Bevolkingsonderzoek Nederland.

In Engeland kun je bellen met de NHS-hulplijn voor darmkankeronderzoek via 0800 707 6060. In de Verenigde Staten kun je bij je arts informeren naar een nieuwe FIT-test.

Bij het Nederlandse bevolkingsonderzoek en de NHS krijg je de uitslag meestal binnen ongeveer twee weken.

Worden er bloedsporen gevonden? Dan betekent dat niet meteen dat je darmkanker hebt. Wel kan verder onderzoek nodig zijn, bijvoorbeeld een coloscopie. Bij dit onderzoek bekijkt een arts de binnenkant van de dikke darm.

Belangrijk om te weten: het bevolkingsonderzoek is bedoeld voor mensen die geen klachten hebben. Zie je bloed in je ontlasting, verandert je stoelgang gedurende langere tijd, val je zonder duidelijke reden af of heb je aanhoudende buikpijn? Neem dan contact op met je huisarts. Wacht in dat geval niet op de volgende uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek.