Is je buikomvang te groot? Met een simpel touwtje kun je het controleren

Met een meetlint en een stukje touw kun je eenvoudig controleren of je middelomtrek binnen de aanbevolen grenzen valt. Knip een stuk touw af dat precies half zo lang is als jij en leg het om je middel. Kun je de uiteinden over elkaar heen leggen? Dan is je middelomtrek kleiner dan de helft van je lichaamslengte. Raken de uiteinden elkaar precies, dan zit je op de grens.

Deze eenvoudige vuistregel is gebaseerd op Brits wetenschappelijk onderzoek en werd in 2022 officieel opgenomen in de richtlijnen van het Britse gezondheidsinstituut NICE. Deze week krijgt de methode opnieuw aandacht in Spanje, waar endocrinoloog José Manuel Fernández-Real het belang van buikvet meten onder de aandacht brengt.

In Nederland gelden andere richtlijnen. Zo adviseren gezondheidsorganisaties een middelomtrek van minder dan 80 centimeter voor vrouwen en minder dan 94 centimeter voor mannen.

Maar welke richtlijn kun je het beste aanhouden? En wat zegt je middelomtrek eigenlijk over je gezondheid?

Waarom je middelomtrek belangrijker is dan je denkt

De meeste mensen hebben weleens van de BMI gehoord. Dit getal geeft aan of je gewicht past bij je lengte. Maar er zit een belangrijk nadeel aan: de BMI maakt geen onderscheid tussen spiermassa en vet. Ook kun je er niet aan zien waar het vet zich in je lichaam bevindt.

Juist dat laatste is belangrijk. Vet dat diep in de buikholte zit, rondom de organen, wordt in verband gebracht met een grotere kans op diabetes type 2, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.

De Britse onderzoekers Margaret Ashwell en Sigrid Gibson beschreven in een onderzoek uit 2014 een eenvoudige manier om te beoordelen of je mogelijk te veel buikvet hebt. Hun advies: houd je middelomtrek onder de helft van je lichaamslengte.

In 2022 nam het Britse gezondheidsinstituut NICE deze methode officieel op in zijn richtlijnen. De meting wordt daarbij gebruikt als aanvulling op de BMI. Het advies staat nog altijd in de huidige Britse richtlijn voor overgewicht en obesitas (NG246).

Zo meet je zelf je middelomtrek

Je kunt thuis eenvoudig berekenen hoe je middelomtrek zich verhoudt tot je lengte. Het kost maar een paar minuten.

  1. Ga rechtop staan en zoek het punt halverwege je onderste rib en de bovenkant van je bekken. Bij de meeste mensen ligt dit net boven de navel.
  2. Leg een meetlint om je blote middel. Zorg dat het lint goed aansluit, maar trek het niet te strak aan.
  3. Adem rustig uit en lees je middelomtrek af.
  4. Deel je middelomtrek door je lichaamslengte. Gebruik voor beide metingen centimeters.

Een voorbeeld: iemand van 168 centimeter lang met een middelomtrek van 82 centimeter komt uit op 0,49 (82 ÷ 168 = 0,488).

Geen zin om te rekenen? Dan kun je ook een touwtje gebruiken. Knip een stuk touw af dat precies de helft van je lichaamslengte meet en leg het op de juiste plek om je middel.

Kun je de uiteinden over elkaar heen leggen, dan is je middelomtrek kleiner dan de helft van je lengte.

Wat zegt de uitkomst over je gezondheid?

Volgens de huidige richtlijnen van NICE kun je de uitkomst als volgt beoordelen:

Verhouding middelomtrek en lengte

Betekenis

0,40 tot 0,49

Geen verhoogd gezondheidsrisico door buikvet

0,50 tot 0,59

Verhoogd gezondheidsrisico

0,60 of hoger

Sterk verhoogd gezondheidsrisico

Ook een uitkomst onder de 0,40 kan reden zijn om verder te kijken, vooral als iemand ondergewicht heeft.

Deze indeling is bedoeld voor volwassenen met een BMI lager dan 35. Bij een BMI van 35 of hoger geeft deze berekening volgens NICE weinig extra informatie over de gezondheidsrisico's.

Hoe zit dat met de Nederlandse richtlijnen?

In Nederland hanteert het Voedingscentrum vaste grenswaarden voor de middelomtrek. Daarbij wordt geen rekening gehouden met je lichaamslengte.

Beoordeling

Vrouwen

Mannen

Gezond

Minder dan 80 cm

Minder dan 94 cm

Verhoogd

80 tot 88 cm

94 tot 102 cm

Te hoog

Vanaf 88 cm

Vanaf 102 cm

Deze grenswaarden gelden voor volwassenen van 19 tot en met 69 jaar met onder meer een Europese, Amerikaanse, Midden-Oosterse of mediterrane achtergrond. Voor sommige andere bevolkingsgroepen gelden andere waarden.

Het verschil tussen de Britse en Nederlandse richtlijnen wordt vooral duidelijk wanneer je naar iemands lengte kijkt.

Bij een vrouw van 1,60 meter ligt de Britse grens op 80 centimeter. Dat komt precies overeen met de Nederlandse richtlijn.

Maar voor een vrouw van 1,76 meter ligt de Britse grens op 88 centimeter. Dat is aanzienlijk hoger dan de Nederlandse grens van 80 centimeter.

Bij een man van 1,90 meter ligt de Britse grens op 95 centimeter, terwijl het Voedingscentrum 94 centimeter aanhoudt.

De twee methoden kunnen dus tot verschillende uitkomsten leiden. Dat betekent niet dat de ene methode beter is dan de andere. Beide kunnen helpen om een inschatting te maken van mogelijke gezondheidsrisico's.

Waarom dit vooral na de overgang belangrijk is

Volgens de Nederlandse Hartstichting verandert tijdens de overgang de manier waarop het lichaam van vrouwen vet opslaat. Door hormonale veranderingen komt er vaker vet bij in de buikholte, terwijl vrouwen voor de overgang doorgaans meer vet rond de heupen en bovenbenen opslaan.

Daardoor kan de hoeveelheid buikvet toenemen, ook als het lichaamsgewicht nauwelijks verandert.

Voor vrouwen die in de overgang zitten of deze achter de rug hebben, kan het daarom extra nuttig zijn om regelmatig hun middelomtrek te meten.

Wat kun je doen als je middelomtrek te groot is?

De verhouding tussen je middelomtrek en je lengte geeft een eerste indruk van mogelijke gezondheidsrisico's. Het is geen medische diagnose. Wetenschappers hebben bovendien vraagtekens geplaatst bij de grenswaarde van 0,5, omdat deze mogelijk minder geschikt is voor mensen die erg klein of juist erg lang zijn.

Kom je uit op 0,5 of hoger? Dan kan het verstandig zijn om de uitslag met je huisarts of praktijkondersteuner te bespreken. Die kan ook andere belangrijke waarden controleren, zoals je bloeddruk, bloedsuiker en cholesterol.

Ligt je uitkomst onder de 0,5? Dat is over het algemeen een gunstig teken, maar het betekent niet automatisch dat je helemaal gezond bent.

Het belangrijkste is dat je niet alleen naar het getal op de weegschaal kijkt. Door ook je middelomtrek te meten, krijg je een beter beeld van je gezondheid.

Adobe Stock