Nog steeds muggenbeten in oktober? Hier verstoppen huissteekmuggen zich en dit kun je doen

De ramen zijn al weken dicht, maar toch hoor je ’s avonds ineens weer dat bekende gezoem naast je kussen. De gewone huissteekmug verdwijnt namelijk niet zomaar zodra de herfst begint. Volgens het European Centre for Disease Prevention and Control kunnen bevruchte vrouwtjes de winter overleven op beschutte plekken waar het niet streng vriest, bijvoorbeeld in kelders, grotten, bunkers en holen.

Oktober is daarom een goed moment om het huis en de tuin eens na te lopen. Sommige muggen zoeken nu een beschutte plek om te overwinteren, terwijl andere binnenshuis actief kunnen blijven. En zolang het nog zacht weer is, kan stilstaand water rond het huis nog steeds een geschikte broedplaats zijn.

Twee soorten huissteekmuggen, twee manieren om te overwinteren

De gewone huissteekmug, Culex pipiens, komt in verschillende vormen voor. Die gedragen zich niet allemaal hetzelfde zodra het kouder wordt.

De vorm pipiens gaat normaal gesproken in winterrust, ook wel diapauze genoemd. Alleen bevruchte vrouwtjes overwinteren. Uit onderzoek blijkt dat vrouwtjes die zich hierop voorbereiden vrijwel stoppen met het zoeken naar bloed. In plaats daarvan voeden ze zich vooral met suikers uit planten, zodat ze voldoende vetreserves opbouwen voor de winter. Een mug die je in de herfst binnenshuis nog actief steekt, hoeft dus niet zo’n exemplaar te zijn dat al in winterrust is.

Bij de vorm molestus ligt dat anders. Deze mug steekt relatief vaak mensen, leeft vaker in en rond gebouwen en hoeft niet per se in winterrust te gaan. Op warme, donkere plekken waar water aanwezig is, kan hij zich zelfs in de winter blijven voortplanten. Denk bijvoorbeeld aan een ondergelopen kelder.

Ook recent onderzoek van Wageningen University laat zien dat molestus-muggen vaker voorkomen in sterk verstedelijkte gebieden. Ze werden bovendien relatief vaak aangetroffen bij woningen met water in de kruipruimte. Dat wijst erop dat zo’n vochtige ruimte een rol kan spelen bij muggenoverlast in de winter.

In 44 procent van de kelders zaten muggen

Hoe aantrekkelijk gebouwen kunnen zijn als winterverblijf, blijkt uit een Duits onderzoek.

Onderzoekers bekeken tijdens twee winters 149 gebouwen en andere bouwwerken in het noordwesten van Duitsland. In 44 procent van de onderzochte kelders werden muggen gevonden. Bij ruimtes boven de grond was dat 33 procent. In de kelders kwam Culex pipiens pipiens het vaakst voor.

Opvallend genoeg bleek een warmere plek niet automatisch gunstiger voor de mug. In een vervolgexperiment hing een hogere gemiddelde temperatuur tussen 5 en 16 graden samen met een grotere sterfte in de winter. Een koele kelder waar het niet vriest, kan voor een overwinterende mug dus juist een prima schuilplaats zijn.

De belangrijkste herfstklus: zoek naar stilstaand water

Je hoeft niet met een vliegenmepper door de tuin op muggenjacht. Begin liever bij water.

Deskundigen adviseren om plekken met stilstaand water regelmatig te controleren, omdat muggen daar hun eitjes kunnen leggen. Gooi water uit bloempotschotels en emmers, verwijder plassen van afdekzeilen, controleer of de dakgoot goed doorloopt en zorg dat de regenton afgesloten is. Staat er water onder het huis, kijk dan of je de oorzaak kunt aanpakken in plaats van het daar de hele winter te laten staan.

Met een gezonde tuinvijver ligt het iets anders. Waterkevers, libellenlarven, vissen en kikkers eten muggenlarven. Ook bewegend water, bijvoorbeeld door een fontein, maakt een vijver minder aantrekkelijk als broedplaats.

Controleer binnenshuis ook de openingen rond leidingen en kabels die vanuit een kruipruimte of kelder naar boven komen. Horren kunnen in het najaar eveneens nog van pas komen zolang muggen actief zijn, ook al bergen veel mensen ze na de zomer alweer op.

En die muggenbeten in oktober dan?

In Nederland is er in 2026 nog een extra reden om muggenbeten zoveel mogelijk te voorkomen. Het RIVM meldde onlangs dat het westnijlvirus dit jaar op verschillende plekken is aangetroffen bij mensen, paarden, vogels en gewone huissteekmuggen. De meeste mensen die besmet raken, krijgen geen klachten. De huissteekmug kan het virus wel overdragen nadat zij eerder een besmette vogel heeft gestoken.

Een mug in oktober is dus geen reden voor paniek. Maar dit is wel een goed moment om stilstaand water weg te halen, vochtige ruimtes te controleren en kieren rond leidingen en kabels waar mogelijk af te sluiten. Daarmee maak je je huis en tuin minder aantrekkelijk als broedplaats en overwinteringsplek. En mogelijk heb je daar in het voorjaar meteen minder last van.