Waarom je na je 60e vaker namen vergeet? Dit zegt de wetenschap

Het gebeurt op een verjaardag of gewoon in de supermarkt. Je herkent het gezicht meteen en je weet bijna zeker dat de naam met een B begint, maar je komt er simpelweg niet op. En dan, een uur later, bijvoorbeeld onderweg naar huis, schiet die naam ineens weer te binnen.

Zulke momenten waarop een woord of naam ‘op het puntje van je tong ligt’ komen vaker voor naarmate je ouder wordt. Dat kan best onrustig maken. Toch biedt een onderzoek uit 2013 onder 718 volwassenen enige geruststelling.

Wat het onderzoek precies liet zien

De onderzoekers bekeken volwassenen tussen de 18 en 99 jaar. De deelnemers kregen beschrijvingen of afbeeldingen te zien en moesten bekende mensen, plaatsen en alledaagse voorwerpen benoemen. Ze konden aangeven dat ze het antwoord wisten, het niet wisten of dat het woord hun wel bekend voorkwam, maar nét niet te binnen schoot.

Oudere deelnemers hadden vaker zulke momenten. Maar toen de onderzoekers rekening hielden met verschillen in algemene kennis, bleek dat het aantal momenten waarop iemand niet op een woord of naam kon komen grotendeels losstond van de uitkomsten van geheugentests. Met andere woorden: zo’n hapering komt waarschijnlijk vaker voor dan je denkt en hoeft op zichzelf geen reden tot ongerustheid te zijn.

Dat betekent niet dat elk geheugenprobleem onschuldig is. De onderzoekers wezen zelf ook op beperkingen van de studie. Zo waren de deelnemers over het algemeen relatief gezond en werd maar een deel van het geheugen onderzocht. De belangrijkste conclusie is daarom vrij specifiek: af en toe niet op een woord of naam kunnen komen, is op zichzelf geen sterk teken van dementie of de ziekte van Alzheimer.

Waarom namen zo lastig kunnen zijn

Namen zijn voor ons brein soms lastig te onthouden en weer terug te halen. Als je weet dat iemand bakker is, je buurman of de leraar van je dochter, zijn daar allerlei andere herinneringen en associaties aan gekoppeld. Een achternaam is vaak veel minder logisch verbonden met andere informatie.

Daardoor kan een naam tijdelijk ‘weg’ lijken, terwijl je precies weet over wie het gaat.

Ook alledaagse factoren kunnen vergeetachtigheid erger maken. Stress, vermoeidheid, slecht slapen en somberheid kunnen allemaal invloed hebben op je geheugen. Dat geldt ook voor sommige medicijnen, waaronder bepaalde antidepressiva, benzodiazepinen, middelen tegen incontinentie en slaapmiddelen.

Denk je dat medicijnen invloed hebben op je geheugen? Stop er dan niet zelf mee. Bespreek het met je huisarts of apotheker.

Deze geheugenveranderingen verdienen meer aandacht

Het belangrijkste verschil zit niet alleen in het feit dát je iets vergeet. Belangrijker is of de informatie later weer te binnen schiet en of de vergeetachtigheid je dagelijkse leven begint te beïnvloeden.

Af en toe een naam vergeten en er later alsnog op komen, past meestal bij normale vergeetachtigheid die vaker voorkomt als je ouder wordt. Hetzelfde geldt als je iets kwijt bent, maar door na te gaan waar je bent geweest uiteindelijk weer weet waar het ligt.

Meer reden om alert te zijn is er als iemand recente gebeurtenissen steeds opnieuw vergeet, telkens dezelfde vraag stelt, steeds meer afhankelijk wordt van briefjes of familieleden voor dingen die eerder zonder hulp lukten, of de weg kwijtraakt op bekende plekken. Actuele richtlijnen over dementie noemen geheugenverlies dat het dagelijks leven verstoort als een belangrijk waarschuwingssignaal.

Ook veranderingen in het taalgebruik kunnen opvallen. Af en toe naar het juiste woord moeten zoeken komt vaker voor met de leeftijd. Maar steeds meer moeite hebben om een gesprek te volgen, bekende mensen of voorwerpen regelmatig verkeerd benoemen of vaak de draad kwijtraken, verdient meer aandacht.

Wanneer is het verstandig om naar de huisarts te gaan?

Maak een afspraak als geheugenproblemen in de loop van enkele maanden duidelijk toenemen, gewone dagelijkse bezigheden lastiger worden of mensen om je heen veranderingen beginnen op te merken.

Geheugenproblemen kunnen veel andere oorzaken hebben dan dementie. Een huisarts kan helpen om uit te zoeken waar de klachten vandaan komen, zonder meteen van het ergste uit te gaan.

En als je gewoon af en toe een naam vergeet? Probeer een nieuwe naam meteen hardop te herhalen en koppel die aan iets wat je al over die persoon weet. Schiet de naam later alsnog te binnen, dan is zo’n vertraagd ‘ja, dát was het!’-moment meestal een stuk minder zorgwekkend dan het op dat moment voelt.