Een halve ui naast je bed in de winter? Dit zeggen artsen erover

Elke winter duikt dezelfde tip weer op op Facebook en in familie-appgroepen: snijd een ui doormidden, leg hem op je nachtkastje en hij zou 's nachts de griepvirussen uit de lucht halen. De volgende ochtend zou de ui zelfs zwart zijn geworden door alle ziektekiemen die hij heeft opgenomen.

Het klinkt misschien als een vreemd verhaal, maar dit huismiddeltje bestaat al eeuwen. Volgens de Amerikaanse vereniging van uientelers gaat het gebruik terug tot de zestiende eeuw. Mensen legden toen doorgesneden uien in huis om zich tegen de pest te beschermen. Dat was in een tijd waarin nog niemand wist hoe bacteriën en virussen ziekten veroorzaken.

Toch zit er volgens een Nederlandse kno-arts wel iets achter grootmoeders advies. Een ui naast je bed kan namelijk tijdelijk verlichting geven bij een verstopte neus, al werkt dat heel anders dan vroeger werd gedacht.

Van de pesttijd tot een bekend huismiddeltje

Eeuwen geleden dachten mensen dat ziekten werden veroorzaakt door miasma, oftewel bedorven lucht. Door uien in een ziekenkamer neer te leggen, hoopten ze de schadelijke stoffen uit de lucht te halen.

Ook toen wetenschappers later ontdekten hoe bacteriën en virussen zich verspreiden, bleef het gebruik bestaan.

Tijdens de Spaanse griep van 1918 en 1919 deed bijvoorbeeld het verhaal de ronde van een boerenfamilie die niet ziek zou zijn geworden doordat er overal in huis uien lagen. Varianten van dat verhaal worden nog altijd op sociale media gedeeld.

Er is alleen geen betrouwbaar wetenschappelijk bewijs dat uien mensen tegen griep kunnen beschermen. Zelfs de Amerikaanse vereniging van uientelers zegt dat er geen bewijs is dat een doorgesneden ui ziektekiemen of schadelijke stoffen uit de lucht opneemt.

Waarom wordt een doorgesneden ui zwart?

Volgens het oude huismiddeltje zou een donker geworden ui het bewijs zijn dat hij allerlei ziektekiemen uit de kamer heeft opgenomen.

Maar de verkleuring heeft een heel andere oorzaak. Voedingswetenschapper Ruth MacDonald van Iowa State University legt uit dat een ui helemaal niet werkt als een soort luchtfilter.

Wanneer je een doorgesneden ui laat liggen, begint hij langzaam achteruit te gaan. De cellen breken af en op het snijvlak kunnen bacteriën en andere micro-organismen groeien. Daardoor kan de ui verkleuren en uiteindelijk gaan rotten.

Dat betekent dus niet dat hij griepvirussen uit de lucht heeft gehaald.

Er bestaat nog een ander hardnekkig verhaal: dat een aangesneden ui na een tijdje giftig wordt. Ook dat klopt niet. Volgens de Amerikaanse uientelers kun je een aangesneden ui, als je hem goed bewaart, nog maximaal zeven dagen in een afgesloten bakje in de koelkast bewaren.

Waarom een ui toch kan helpen bij een verstopte neus

Toch blijkt grootmoeders advies niet helemaal uit de lucht gegrepen.

Digna Kamalski, kno-arts bij het UMC Utrecht, legt in wetenschapsmagazine Quest uit dat er bij het snijden van een ui een prikkelende stof vrijkomt. Die stof heet syn-propanethial-S-oxide.

Het is dezelfde stof waardoor je ogen gaan tranen wanneer je een ui snijdt.

De stof kan ook het slijmvlies in je neus prikkelen, waardoor je neus gaat lopen. Als je verkouden bent en een verstopte neus hebt, kan dat even verlichting geven.

Maar verwacht er niet te veel van. Volgens Kamalski houdt het effect niet de hele nacht aan en ben je er ook niet sneller door van je verkoudheid af.

Een ui naast je bed kan je neus dus tijdelijk laten lopen, maar bestrijdt geen infectie en doodt ook geen griepvirussen in je slaapkamer.

Wat helpt dan wel om griep te voorkomen?

Griep verspreidt zich vooral via kleine druppeltjes en andere deeltjes die iemand met griep verspreidt tijdens het ademen, praten, hoesten of niezen. Je kunt ook besmet raken via je handen of via voorwerpen waarop het virus terecht is gekomen.

Volgens Apotheek.nl kun je de kans op besmetting verkleinen door afstand te houden van zieke mensen, in je elleboog te hoesten en te niezen, papieren zakdoekjes te gebruiken en regelmatig je handen te wassen.

Ook goed ventileren helpt. Door regelmatig frisse lucht binnen te laten, zorg je ervoor dat er minder virusdeeltjes in de lucht blijven hangen.

Dat zijn maatregelen die daadwerkelijk helpen om de verspreiding van griep en andere luchtweginfecties tegen te gaan.

De griepprik van dit jaar: wie komt ervoor in aanmerking?

In Nederland krijgen mensen van 60 jaar en ouder een uitnodiging voor de gratis griepprik. Dat geldt ook voor mensen die vóór 1 mei 2027 zestig worden. Daarnaast komen mensen met bepaalde aandoeningen, zoals diabetes en hart-, long- of nierziekten, in aanmerking.

Volgens het RIVM worden de uitnodigingen dit najaar wat later verstuurd dan normaal. Dat komt doordat de levering van de vaccins enkele weken vertraging heeft opgelopen, zo meldt het instituut.

De griepprik is vrijwillig en helpt de kans op ernstige gevolgen van griep te verkleinen.

Ook in andere landen wordt vaccinatie aangeraden. In Engeland biedt de NHS de gratis griepprik onder meer aan mensen van 65 jaar en ouder. In de Verenigde Staten adviseert de CDC vrijwel iedereen vanaf zes maanden om zich jaarlijks tegen griep te laten vaccineren.

Grootmoeders oude huismiddeltjes hoef je natuurlijk niet allemaal overboord te gooien. Maar als je jezelf tegen griep wilt beschermen, kun je die ui beter in de pan doen dan op je nachtkastje leggen.