Deze goedkope kachelventilator heeft geen stroom nodig: zo werkt het

Hij staat boven op de kachel als een klein metalen windmolentje en heeft geen stekker of batterij nodig. Zodra de kachel warm genoeg is, beginnen de bladen vanzelf te draaien.

De Duitse discounter Netto verkoopt dit stookseizoen een warmte-aangedreven kachelventilator van StarQ voor €19,99. Het apparaatje trok behoorlijk wat aandacht en volgens verschillende websites was het online al snel uitverkocht. In sommige winkels zou nog wel voorraad kunnen liggen.

Maar maakt zo’n ventilator je woonkamer nu echt warmer? En is hij die paar tientjes waard?

Hoe kan hij draaien zonder stroom?

Het slimme zit in de manier waarop de ventilator stroom opwekt uit de warmte van de kachel.

De voet van de ventilator wordt heet, terwijl de koelribben aan de bovenkant relatief koel blijven. Dat temperatuurverschil wordt door een thermo-elektrische module omgezet in een kleine elektrische stroom. Daarmee wordt het motortje aangedreven en gaan de bladen draaien. Dit werkt volgens het zogenoemde Seebeck-effect.

Voor het StarQ-model dat bij Netto wordt verkocht, ligt de opgegeven gebruikstemperatuur tussen 70°C en 345°C. Andere kachelventilatoren kunnen bij een andere temperatuur beginnen te draaien en ook een andere maximale temperatuur hebben.

Dat betekent meteen dat zo’n ventilator niet op iedere kachel goed werkt. De bovenkant van de kachel moet warm genoeg worden om de ventilator op gang te brengen, maar mag ook niet heter worden dan de fabrikant toestaat.

Dit doet een kachelventilator echt

Warme lucht stijgt op. Bij een houtkachel kan het daardoor vlak bij de kachel behoorlijk behaaglijk zijn, terwijl het aan de andere kant van de woonkamer nog duidelijk frisser aanvoelt.

Een kachelventilator probeert die warmte beter door de kamer te verspreiden door de warme lucht verder de ruimte in te blazen.

Dat kan vooral handig zijn in een grote woonkamer of in een open ruimte waarin de woon- en eetkamer in elkaar overlopen. Zeker als de kachel een belangrijke warmtebron is, kan de warme lucht zo sneller op plekken terechtkomen die anders langer koel blijven.

Er is wel één belangrijk punt: de ventilator zorgt er niet voor dat de kachel méér warmte produceert. De kachel levert nog steeds dezelfde hoeveelheid warmte. De ventilator helpt alleen om die warmte sneller en gelijkmatiger door de kamer te verspreiden.

Waarom een kachelbouwer niet enthousiast is

De Duitse kachelbouwer Björn Keller is een stuk minder enthousiast over dit soort ventilatoren.

Hij legt aan Netzwelt uit dat een goede kachel veel van zijn aangename warmte afgeeft als langgolvige stralingswarmte. Die warmte verwarmt niet alleen de lucht, maar voel je ook direct op je lichaam, een beetje zoals zonlicht op je huid.

Een kachelventilator zorgt juist voor meer luchtcirculatie, oftewel convectie. Volgens Keller kan daardoor ook meer stof door de kamer gaan zweven. Bovendien verandert de ventilator niets aan de manier waarop de kachel zelf zijn warmte afgeeft.

Dat betekent niet automatisch dat zo’n ventilator nutteloos is. Hoeveel effect hij heeft, hangt vooral af van het type kachel en van de ruimte waarin die staat.

Is zo’n kachelventilator zijn geld waard?

De kans dat je verschil merkt is het grootst bij een vrijstaande metalen kachel in een grote of open woonkamer, vooral als het vlak bij de kachel warm is en verderop in de kamer een stuk koeler blijft.

In een kleine, goed geïsoleerde ruimte die toch al gelijkmatig warm wordt, zul je waarschijnlijk minder verschil merken. Dat geldt ook voor sommige speksteenkachels, tegelkachels en sterk geïsoleerde modellen. De bovenkant daarvan wordt soms simpelweg niet warm genoeg om zo’n ventilator goed te laten werken.

Controleer daarom altijd de handleiding van zowel de kachel als de ventilator voordat je hem plaatst. Kijk of het gebruik van zo’n accessoire is toegestaan en houd je aan de voorgeschreven temperaturen en aanwijzingen voor de plaatsing.

Wees ook voorzichtig met claims dat je dankzij een kachelventilator veel minder hout zou verstoken. Dat de warmte zich beter door de kamer kan verspreiden, is goed te verklaren. Een gegarandeerde besparing in procenten is iets anders en moet onafhankelijk worden aangetoond.

Voor ongeveer €20 kan zo’n ventilator dus best handig zijn als je vooral een koudere hoek van de woonkamer sneller warm wilt krijgen. Verwacht alleen niet dat het kleine propellertje je kachel ineens krachtiger maakt.