Afgelopen najaar maakte ik mijn bakplaat schoon zoals ik dacht dat het hoorde. Ik schraapte de etensresten eraf, maakte de plaat goed schoon en droogde hem zorgvuldig af. Toen ik hem maanden later weer tevoorschijn haalde, zaten er toch overal roestplekjes op. Achteraf bleek dat ik juist de belangrijkste laatste stap had overgeslagen.
Het voelt logisch om je bakplaat voor de winter zo schoon mogelijk weg te zetten. Dus schraap je alles eraf, boen je de plaat nog eens goed schoon en ga je door tot het oppervlak er bijna weer als nieuw uitziet. Maar bij staal en gietijzer is helemaal kaal niet altijd beter. Verwijder je ook de beschermende olielaag, dan stel je het metaal juist bloot aan vochtige lucht en condens.
Zo kun je je bakplaat goed opbergen zonder in het voorjaar tegen een roestige verrassing aan te lopen.
Waarom kaal metaal sneller gaat roesten
Roest ontstaat wanneer ijzer of staal in aanraking komt met zuurstof en vocht. Je bakplaat hoeft daarvoor niet eens in de regen te staan. Ook vochtige lucht of condens in een koude schuur kan al genoeg zijn.
Een goede beschermlaag helpt dat te voorkomen. Wanneer je olie op een stalen bakplaat verhit, brandt die als het ware in en ontstaat er een harde laag op het metaal. Die zorgt ervoor dat vocht en zuurstof minder makkelijk bij het staal kunnen komen. Bij gietijzer werkt het op ongeveer dezelfde manier: een goed ingebrande olielaag beschermt het ijzer eronder tegen roest.
Dat betekent natuurlijk niet dat je het vet van de laatste hamburgers gewoon moet laten zitten. Etensresten, oud vet en aangekoekt vuil moeten er wel af. Wat je juist wilt behouden, is de schone, ingebrande beschermlaag op het metaal.
Zo maak je de bakplaat winterklaar
Begin met het losmaken en verwijderen van aangekoekte etensresten en maak ook de vetopvangbak leeg. Maak het oppervlak daarna schoon volgens de aanwijzingen van de fabrikant en droog alles goed af. Laat de plaat liever niet vanzelf aan de lucht drogen in een koude schuur. Achtergebleven vocht is precies wat je wilt voorkomen.
Breng daarna een heel dun laagje neutrale olie aan op het bakoppervlak en langs de randen. Meer is niet beter. Een te dikke laag olie kan plakkerig worden. Veeg de olie daarom goed uit. De plaat mag een lichte glans hebben, maar hoort niet nat of vettig aan te voelen.
Is de bestaande beschermlaag nog mooi egaal, dan kan zo'n dun laagje olie al voldoende zijn. Zie je kale plekken of heb je de plaat tijdens het schoonmaken plaatselijk helemaal kaal geschuurd, dan kun je de beschermlaag opnieuw inbranden. Verwarm de plaat, breng een dun laagje olie aan en verhit die volgens de aanwijzingen van de fabrikant. Door de hitte vormt de olie een harde laag die zich aan het metaal hecht. Laat de plaat daarna volledig afkoelen.
Kijk eerst waarvan je bakplaat is gemaakt
Deze methode is vooral bedoeld voor stalen bakplaten, koolstofstaal en onbehandeld gietijzer. Je kunt hem dus niet zomaar op iedere barbecueplaat toepassen.
Bij geëmailleerd gietijzer werkt het anders. Daar zit al een beschermende laag emaille over het metaal en is inbranden normaal gesproken niet nodig. Twijfel je over het materiaal van je bakplaat of grillrooster, kijk dan eerst in de handleiding voordat je met olie, staalwol of een scherpe schraper aan de slag gaat.
De plek waar je hem bewaart is ook belangrijk
Laat de bakplaat eerst helemaal afkoelen, dek hem daarna af en zet hem op een zo droog en beschut mogelijke plek. In een vochtige omgeving of tijdens een strenge winter is het beter om hem droog en beschut op te bergen. Zorg er ook voor dat er geen water op de hoes kan blijven staan. Kijk tijdens de winter af en toe onder de hoes om te controleren of zich geen vocht of beginnende roest heeft gevormd.
Heb je een model op gas, draai de gasfles dan dicht en koppel hem los als je de barbecue langere tijd niet gebruikt. In de Verenigde Staten luidt het veiligheidsadvies dat losse propaanflessen rechtop en buiten moeten worden bewaard, uit de buurt van warmtebronnen en andere mogelijke ontstekingsbronnen. Ze horen daar dus niet thuis in een garage, kelder of schuur.
Toch roest gevonden in het voorjaar?
Een beetje oppervlakteroest betekent niet meteen dat je bakplaat is afgeschreven. Losse roest kun je wegschrapen. Hardnekkigere plekken kun je voorzichtig behandelen met fijne staalwol, schuurpapier of een speciale grillsteen. Maak het oppervlak daarna grondig schoon, droog het goed af en breng opnieuw een beschermende olielaag aan.
Daarmee kom je weer uit bij dezelfde basisregel: schoon metaal is prima, maar kaal metaal heeft bescherming nodig. Zet je de bakplaat maandenlang weg, dan wil je dus juist voorkomen dat het oppervlak helemaal onbeschermd de winter in gaat.