Deze truc met een keukenspons doodt miljoenen bacteriën. Maar er zit een addertje onder het gras

De keukenspons is zo'n voorwerp dat je dagelijks gebruikt zonder er veel bij stil te staan. Je wast er de afwas mee, veegt etensresten weg en maakt het aanrecht schoon. Even afspoelen onder de kraan en je kunt hem weer gebruiken.

Maar schijn bedriegt. Een spons blijft vaak lang vochtig en neemt allerlei etensresten op. Daardoor kunnen bacteriën zich er gemakkelijk vermenigvuldigen. Al jaren circuleert er daarom een populaire schoonmaaktruc: leg een natte spons in de magnetron om de bacteriën te doden.

Dat klinkt als een snelle oplossing. Maar hoe goed werkt het eigenlijk, en is je spons daarna wel echt schoon?

Wat ontdekten wetenschappers toen ze de truc testten?

In 2007 onderzochten wetenschappers van het Amerikaanse ministerie van Landbouw verschillende manieren om keukensponzen schoon te maken. Ze besmetten de sponzen eerst bewust met een mengsel van rundergehakt en een voedingsbodem waarop bacteriën konden groeien.

Daarna vergeleken ze verschillende methoden, waaronder bleekmiddel, citroensap, water, de magnetron en een vaatwasprogramma met droogcyclus.

De magnetron bleek bijzonder effectief. Na één minuut was volgens het onderzoek 99,99% van de bacteriën gedood. Ook een vaatwasprogramma met droogcyclus werkte zeer goed.

Dat klinkt veelbelovend, maar er zit een belangrijke kanttekening aan deze resultaten. De onderzoekers maten hoeveel bacteriën de verschillende behandelingen uitschakelden. Ze onderzochten niet hoe lang de spons daarna schoon bleef wanneer die weer dagelijks in de keuken werd gebruikt.

Waarom je een keukenspons toch regelmatig moet vervangen

In 2017 onderzocht een Duits onderzoeksteam onder leiding van microbioloog Markus Egert gebruikte keukensponzen uit veertien huishoudens. De onderzoekers vonden 362 verschillende bacteriële groepen.

Opvallend was dat regelmatig schoongemaakte sponzen niet simpelweg minder bacteriën bevatten. Sommige bacteriën die mogelijk schadelijk kunnen zijn, vormden zelfs een groter aandeel van de aangetroffen bacteriën.

Een mogelijke verklaring is dat bepaalde bacteriën een schoonmaakbeurt overleven en zich daarna opnieuw vermenigvuldigen. Het onderzoek was wel kleinschalig en bewijst niet dat het schoonmaken van een spons hem gevaarlijker maakt. Ook betekent de aanwezigheid van een bacterie niet automatisch dat die schadelijk is.

Toch benadrukken de onderzoekers dat keukensponzen veel bacteriën kunnen bevatten en die naar andere oppervlakken kunnen verspreiden. Hun advies: vervang je spons regelmatig, bijvoorbeeld wekelijks.

Wat kun je beter gebruiken dan een spons?

Het Nederlandse Voedingscentrum raadt aan om voor de afwas liever een afwasborstel te gebruiken. Die is makkelijker schoon te houden en droogt doorgaans sneller. In een vochtige spons kunnen bacteriën zich juist goed handhaven.

Gebruik voor het aanrecht een schone vaatdoek en vervang die dagelijks. Was gebruikte vaatdoeken op 60 °C. Heb je gemorst, bijvoorbeeld met rauw vlees, dan kun je het ergste vuil eerst met keukenpapier opnemen.

Wil je toch een spons blijven gebruiken? Dan kan een behandeling in de magnetron of een vaatwasprogramma met droogcyclus het aantal bacteriën flink verminderen. Dat betekent alleen niet dat je spons daarna langdurig schoon blijft.

Wil je je spons in de magnetron leggen? Let dan hierop

Zorg ervoor dat de spons helemaal nat is voordat je hem in de magnetron legt. Een droge spons kan vlam vatten. Gebruik deze methode ook niet met een spons die metalen onderdelen bevat. Laat de spons na afloop goed afkoelen voordat je hem oppakt.

Vervang je spons regelmatig en gooi hem eerder weg als hij onaangenaam ruikt of uit elkaar begint te vallen.

De magnetron kan onder de juiste omstandigheden een groot deel van de bacteriën op een spons doden. Maar als je het jezelf makkelijk wilt maken, is een afwasborstel in combinatie met een schone vaatdoek waarschijnlijk de handigste keuze voor dagelijks gebruik.