Houtkachel aansteken? Met deze methode beperk je de uitstoot

Zodra de temperaturen dalen, steken veel mensen hun houtkachel weer aan. Vaak gebeurt dat op de vertrouwde manier: wat papier onderin, een paar aanmaakhoutjes erbovenop en daar nog enkele grotere houtblokken bovenop. Een routine waar veel mensen waarschijnlijk al jaren niet meer bij stilstaan.

Toch adviseren milieudeskundigen om die gewoonte eens te veranderen. Juist tijdens de eerste minuten na het aansteken van een houtkachel kunnen namelijk relatief veel schadelijke stoffen vrijkomen. Volgens de Belgische gezondheidssite gezondheid.be ontstaat ongeveer 80 procent van de uitstoot in de eerste 10 tot 15 minuten na het aansteken en bij het bijvullen van hout.

Houtrook krijgt in verschillende Europese landen steeds meer aandacht. In sommige Nederlandse gemeenten kunnen inwoners zelfs financiële ondersteuning krijgen als ze hun houtkachel laten verwijderen. Een kleine verandering in de manier waarop je de kachel aansteekt, kan al helpen om bepaalde vormen van uitstoot te verminderen.

De Zwitserse methode: steek je houtkachel van bovenaf aan

De alternatieve manier om een houtkachel aan te steken staat bekend als de Zwitserse methode, ook wel de top-down-methode genoemd. In plaats van het vuur onderaan te beginnen, bouw je de houtstapel precies andersom op. De grootste houtblokken leg je onderin, daarboven komen kleinere stukken hout en helemaal bovenop plaats je het aanmaakmateriaal.

Uit een onderzoek uit 2018, gepubliceerd in Biomass and Bioenergy, blijkt dat deze manier van aansteken bij de onderzochte houtkachel bepaalde emissies kan verminderen. De hoeveelheid zwevende deeltjes daalde met ongeveer een derde en de uitstoot van onverbrande gassen nam met de helft af.

Dat betekent overigens niet dat deze methode de uitstoot van alle schadelijke stoffen vermindert. De onderzoekers zagen dat sommige emissies, waaronder elementaire koolstof, juist toenamen. Bovendien kunnen de resultaten per type kachel verschillen.

Zo steek je een houtkachel aan volgens de Zwitserse methode

De Nederlandse omgevingsdienst OZHZ adviseert om het meest brandbare materiaal bovenop te leggen en het vuur daar aan te steken. Kachelspecialist De Heide Smid beschrijft de werkwijze als volgt:

1. Leg de grootste houtblokken onderin. Plaats een paar gekloofde houtblokken in de kachel. Laat voldoende ruimte tussen de blokken, zodat de lucht er goed tussendoor kan stromen.
2. Stapel kleinere stukken hout erbovenop. Leg middelgrote houtblokken kruislings op de onderste laag. Voeg daar vervolgens droog aanmaakhout aan toe.
3. Leg de aanmaakblokjes bovenop. Gebruik een of twee geschikte aanmaakblokjes tussen de kleinste stukjes hout.
4. Stel de luchttoevoer goed in. Zet de luchtregelaars in de stand die volgens de handleiding van jouw kachel nodig is om het vuur aan te steken. Dit verschilt per model.
5. Steek de bovenste laag aan. Laat het vuur rustig van boven naar beneden branden. Houd de kacheldeur in de stand die de fabrikant voorschrijft.

Droog haardhout blijft belangrijk

Zelfs de beste aansteekmethode helpt weinig als je vochtig hout gebruikt. De Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) adviseert om alleen hout te stoken met een vochtgehalte van minder dan 20 procent. Nat hout vat moeilijker vlam en veroorzaakt meer rook.

Ook is het belangrijk om de luchttoevoer niet af te sluiten om het vuur te temperen. Volgens OZHZ leidt dat tot een onvolledige verbranding, waarbij extra schadelijke stoffen kunnen vrijkomen, waaronder koolmonoxide. Zorg er daarom voor dat de ventilatieopeningen vrij blijven zolang de kachel brandt. Knijp de luchttoevoer niet dicht om het vuur langer te laten branden.

Controleer eerst of het verstandig is om te stoken

Niet alleen de manier waarop je de kachel aansteekt, maar ook het weer speelt een rol. Bij bepaalde weersomstandigheden blijft houtrook langer hangen, waardoor mensen in de omgeving er meer last van kunnen hebben. De Nederlandse Stookwijzer van het RIVM adviseert daarom om niet te stoken wanneer de omstandigheden ongunstig zijn. Bij code oranje en rood is het advies om de houtkachel uit te laten.

In Nijmegen kunnen inwoners bovendien financiële ondersteuning krijgen als ze hun houtkachel of open haard laten verwijderen en het rookkanaal definitief laten afsluiten of weghalen. De regeling biedt een vergoeding van maximaal 1.000 euro. Je kunt tot en met 15 december 2026 een aanvraag indienen, zolang er budget beschikbaar is. De officiële voorwaarden van de regeling vind je online.

Van bovenaf aansteken kan dus helpen om bepaalde soorten uitstoot tijdens het opstarten te beperken. Maar ook met deze methode is hout stoken niet onschadelijk. Droog haardhout, voldoende luchttoevoer, een goed onderhouden kachel en aandacht voor de lokale luchtkwaliteit blijven minstens zo belangrijk.