Annelies (38) staat op een doordeweekse avond voor de wasmachine.
Twee kindervoetbalbroeken, een stapel handdoeken, een werksweater van haar partner.
In haar ene hand een grote plastic fles, in de andere een dun kartonnen doosje met wasstrips.
“Met die strips ben ik toch beter bezig voor het milieu,” denkt ze.
Maar dan ziet ze op sociale media weer berichten over microplastics en een “plastic velletje” rond wasstrips.
“Was ik nu met mínder plastic in mijn wasmand, of juist meer?”
Herkenbaar? In dit artikel leggen we in gewone mensentaal uit wat er speelt rond wasstrips, microplastics en PVA.
Zonder paniek, maar met de feiten op een rij.
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met een externe partner.
Waarom zoveel gezinnen naar wasstrips grijpen
Steeds meer huishoudens ruilen vloeibaar wasmiddel of waspoeder in voor dunne strips. Dat is niet vreemd: de markt voor wasstrips is in korte tijd uitgegroeid van niche naar serieus segment, met merken als Briters, Brauzz, Mother’s Earth, Cosmeau én zelfs Robijn die met eigen wasdoekjes komt.
Wat gezinnen vooral waarderen:
- Geen gesleur met zware flessen
Een doosje met 60 of 120 wasbeurten weegt maar een fractie van een grote fles. Dat is handig als je geen auto hebt, vier hoog woont of gewoon je rug wil sparen.
- Minder plastic verpakkingsafval
Wasstrips zitten meestal in karton. Je haalt dus geen nieuwe plastic jerrycans meer in huis, en dat past mooi in de trend om minder plastic te gebruiken in het dagelijks leven.
- Minder schadelijke stoffen in huis
Veel klassieke wasmiddelen bevatten hulpstoffen die niet iedereen graag in huis haalt (zeker bij een gevoelige huid). Wat je bij sommige merken met wasstrips wél vaker ziet, is een korte ingrediëntenlijst en expliciete “vrij van”-claims.
Zo communiceert Mother’s Earth bijvoorbeeld dat hun strips vrij zijn van o.a. optische witmakers, kleurstoffen, en fosfonaten, en dat ze die keuze ook toelichten in hun ingredientenuitleg.
- Altijd de juiste dosering
Eén strip = één wasbeurt. Geen gedoe meer met dopjes vullen “op gevoel”, waardoor veel mensen ongemerkt te veel wasmiddel gebruiken.
Microplastics in je wasstrips: wat is er nu eigenlijk aan de hand?
Microplastics zijn piepkleine, vaste plasticdeeltjes (kleiner dan 5 mm) die niet oplossen in water, nauwelijks afbreken en jarenlang in het milieu blijven rondzwerven.
Je vindt ze onder andere in:
- Vezels die loskomen van synthetische kleding in de wasmachine
- Oude plastic verpakkingen die langzaam uit elkaar vallen
- Sommige cosmetica en schoonmaakproducten (al zijn microbeads intussen verboden)
Daarnaast bevatten veel traditionele wasmiddelen (vloeibaar, pods, en poeder) microplastics(!) in de vorm van polyacrylaten. Polyacrylaten worden vaak toegevoegd aan wasmiddelen voor hun vermogen om water te verzachten en vlekken te helpen verwijderen. Deze stoffen kunnen zich in het water verspreiden en, net als andere microplastics, lange tijd in het milieu aanwezig blijven, ondanks dat ze vaak onzichtbaar zijn voor het blote oog.
De Europese Unie heeft daarom in 2023 een strenge microplastics-restrictie ingevoerd (Regulation (EU) 2023/2055). Deze wet beperkt het gebruik van opzettelijk toegevoegde synthetische polymeer-micropartikels in o.a. cosmetica en detergenten.
Belangrijk detail in die wet:
Om als microplastic te tellen, moet een deeltje vast, niet-oplosbaar én niet-biologisch afbreekbaar zijn op redelijke termijn. Oplosbare en goed biologisch afbreekbare polymeren vallen buiten die definitie.
Daarmee komen we bij PVA.
PVA, dat ‘velletje’ rond strips: plastic of niet?
Veel wasstrips (en ook waspods) gebruiken PVA (polyvinylalcohol) om het wasmiddel bij elkaar te houden tot het in contact komt met water. Het ziet eruit als een dun velletje of film.
En dan komt de logische vraag van Annelies:
“Als het er uitziet als plastic, is het dan ook plastic? En dus microplastic?”
Chemisch gezien: ja, het is een synthetische polymeer
Voor chemici is PVA onderdeel van de “plasticfamilie”: een synthetische polymeer met een structuur die lijkt op andere plastics. Kritische organisaties grijpen dat aan om te zeggen: “Zie je wel, het ís plastic.”
Maar het gedraagt zich anders dan de plastics waar we bang voor zijn
Het gedrag van een materiaal is minstens zo belangrijk als het etiket.
Klassieke microplastics (zoals stukjes PET of PE):
- lossen niet op
- breken nauwelijks af
- blijven jarenlang als vaste deeltjes in het milieu circuleren
PVA gedraagt zich anders:
- Lost volledig op in water
- Biologisch afbreekbaar
- 90% afgebroken binnen 28 dagen conform OECD301B
- Vormt geen vaste deeltjes
Maar niet alle PVA is hetzelfde:
Fabrikanten kunnen bij het samenstellen van de wasstrips kiezen voor ‘hogere kwaliteit’ PVA, of niet. Mother’s Earth deelt dat hun PVA-film ook effectief is getest op biodegradatie. In een onafhankelijke test volgens OECD 301B werd ongeveer 61% afbraak gemeten na 7 dagen, 80% na 14 dagen en rond 90% na 28 dagen (bij ±22°C).
En microplastics dan, concreet?
Los van de definitie-discussie liet Mother’s Earth hun strips ook analyseren op de aanwezigheid van microplastics (zoals PE, PP, PET, PVC). In die analyse werden geen microplastics aangetroffen, binnen de detectiegrenzen van de test (ongeveer 20–50 µg/kg).
Wat met waterzuivering en waterleven?
Er zijn ook tests uitgevoerd naar effect op algen, watervlooien en waterzuiveringsbacteriën (OECD 201, 202 en 209). In de geteste omstandigheden werden geen schadelijke effecten gerapporteerd en bleef de werking van de zuivering normaal.
Waarom is er toch discussie?
- Milieu-organisaties zoals Plastic Soup Foundation wijzen op studies waarin een deel van PVA in bepaalde omstandigheden trager afbreekt en mogelijk via waterzuiveringen kan doorsluipen.
- De industrie verwijst naar andere studies waarin speciaal ontwikkelde PVA-folies voor detergenten juist wél goed oplossen en verder afbreken, zonder microplastics te vormen.
Europa heeft PVA voorlopig niet verboden, maar volgt de ontwikkeling wél van dichtbij. Als toekomstige data aantonen dat bepaalde PVA-typen toch problematisch zijn, kan de wetgeving worden aangescherpt.
Belangrijk: zelfs Mother’s Earth zegt niet dat PVA “het eindstation” is. Ze positioneren het als een tussenoplossing en geven aan dat ze werken aan een PVA-vrij alternatief, terwijl ze vandaag inzetten op PVA-kwaliteit die aantoonbaar oplost en afbreekt volgens gangbare testmethodes.
Hoe streng Europa naar microplastics kijkt
De microplastics-restrictie onder REACH is op 17 oktober 2023 in werking getreden.
Samengevat:
- De EU wil voorkomen dat vaste, niet-afbreekbare plasticdeeltjes bewust aan producten worden toegevoegd.
- Producenten van detergenten, cosmetica en andere producten mogen zulke microplastics niet zomaar meer gebruiken.
- Er zijn uitzonderingen voor o.a. oplosbare of biologisch afbreekbare polymeren, mits ze aantoonbaar geen blijvende microplastics vormen.
Dat betekent dat materialen die oplossen én biologisch afbreken, zoals bepaalde PVA-kwaliteiten, vallen buiten de definitie, maar worden wel gemonitord.
De kernboodschap voor je wasmand:
Europa focust nu vooral op de harde, blijvende microplastics. Stoffen die aantoonbaar oplossen en verder worden afgebroken, worden anders beoordeeld – maar het dossier blijft in beweging.
Niet elke wasstrip is hetzelfde: zo kies je een betrouwbaar merk
Als consument zie je al snel grote woorden op verpakkingen: “plasticvrij”, “microplasticvrij”, “100% eco”…
Handig, maar ook verwarrend. Want die termen betekenen niet altijd hetzelfde. Dit is waar je écht op wil letten.
1) “Vrij van plastic verpakkingsafval”
Dit gaat puur over de verpakking: geen zware plastic flessen of zakken, maar meestal karton.
Dat is een duidelijke winst in gebruiksgemak én afval, zolang het merk niet stiekem alsnog extra plastic (bijv. binnenfolie) gebruikt.
Check: staat er helder vermeld hoe het product verpakt is, en wat je thuis weggooit na gebruik?
2) “Microplasticvrij”
Deze claim gaat over de inhoud. In de EU-context draait het vooral om de vraag of er vaste, niet-afbreekbare plasticdeeltjes bewust zijn toegevoegd.
Belangrijk detail: als een merk een oplosbare film gebruikt (zoals PVA), dan wil je weten hoe die zich gedraagt en of er testinfo is, niet alleen een sticker op de doos.
Check: legt het merk uit wat ze bedoelen met “microplasticvrij” en waar die claim op gebaseerd is?
3) “Plasticvrij product”
Dit is de meest misleidende term. Waarom? Omdat veel reinigingsproducten (ook “groene”) chemisch gezien onderdelen bevatten die onder “synthetische polymeren” kunnen vallen.
Daarom is “plasticvrij” vaak te grof en te marketing-achtig. Veel betrouwbaardere taal is:
- “vrij van plastic verpakkingsafval” (duidelijk)
- “microplasticvrij volgens de geldende definitie” (controleerbaar)
Check: gebruikt een merk het woord “plasticvrij” zonder nuance of uitleg? Dan is extra kritisch zijn slim.
Vragen die je altijd mag stellen (in de winkel of online)
1) Is er een duidelijke uitleg over PVA en microplastics?
Niet alleen “het is veilig”, maar gewoon: wat gebruiken jullie en waarom?
Het liefst met verwijzing naar testmethodes (bijv. OECD-biodegradatietesten) of onafhankelijke labresultaten.
2) Worden claims uitgelegd, niet alleen geroepen?
“Microplasticvrij”, “biologisch afbreekbaar” of “dermatologisch getest” hoort ergens onderbouwd te worden: in een FAQ, een uitlegpagina, of een rapport.
3) Is er transparantie over detectie en grenzen?
Als een merk zegt “geen microplastics aangetroffen”, vraag dan ook: hoe is er getest, en wat kon men überhaupt meten?
Dat klinkt nerdy, maar het maakt het verschil tussen marketing en echte controle.
4) Is de ingrediëntenlijst logisch en eerlijk?
Sommige merken kiezen er heel bewust voor om dit soort info publiek en uitlegbaar te maken. Zo vind je bij Mother’s Earth bijvoorbeeld uitgebreide toelichting over ingrediënten, claims en hoe zij kijken naar PVA en afbreekbaarheid. Dat is geen garantie dat alles “perfect” is, maar transparantie is wél één van de beste signalen dat een merk niets probeert te verstoppen.
Wat je mag meenemen
Wasstrips kunnen je wasroutine lichter maken en vaak ook zorgen voor minder plastic verpakkingsafval.
Het is logisch dat je vragen hebt over PVA en microplastics, die vragen zijn net gezond.
Kies daarom vooral een merk dat niet alleen mooie woorden gebruikt, maar ook het hele verhaal durft te vertellen. Dan voelt die draaiende trommel net wat lichter, voor je wasmand én voor het milieu.